Спермограмма — ер адамның шәуетін (эякулятын) зертханада зерттеу. Ол ерлер ұрпақ өрбіту қабілетін бағалаудағы негізгі талдаулардың бірі және бедеулікке тексерілетін ерлі-зайыптылардың екеуі де тексерілуі керек. Төменде Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) 2021 жылғы 6-басылымындағы референс мәндерін, тапсыруға дайындықты және нәтижені түсінудің негізгі қағидаларын береміз.
Маңызды: Бұл мақала жалпы танысу үшін жазылған және дәрігердің, заңгердің кеңесін алмастырмайды. Талдау нәтижесін тек дәрігер (уролог-андролог, репродуктолог) басқа зерттеулермен бірге түсіндіреді. Ешбір клиника немесе әдіс нәтижеге кепілдік бере алмайды. Қатты ауырсыну, көп қан кету, есінен тану болса, дереу 103 нөміріне хабарласыңыз.
Спермограмма не көрсетеді
- Макроскопиялық көрсеткіштер: көлемі, сұйылуы, тұтқырлығы, түсі, pH.
- Шәует жасушаларының (сперматозоидтардың) саны: 1 мл-дегі концентрациясы және бүкіл эякуляттағы жалпы саны.
- Қозғалғыштығы: алға қарай қозғалатын (PR), орнында қозғалатын (NP) және қозғалмайтын жасушалар үлесі.
- Морфологиясы: қалыпты пішіндегі жасушалардың үлесі.
- Тіршілікке қабілеттілігі (виталдылық): тірі жасушалардың үлесі.
18+, анонимді, тек жалпы нәтиже көрсетіледі.
ДДСҰ 2021 бойынша референс мәндері
| Көрсеткіш | Төменгі референс шегі (5-перцентиль) |
|---|---|
| Эякулят көлемі | 1,4 мл |
| Шәует жасушаларының концентрациясы | 16 млн/мл |
| Бір эякуляттағы жалпы саны | 39 млн |
| Жалпы қозғалғыштық (PR + NP) | 42% |
| Алға қарай қозғалғыштық (PR) | 30% |
| Тірі жасушалар (виталдылық) | 54% |
| Қалыпты пішіндегі жасушалар | 4% |
| pH | 7,2 |
Маңызды түсінік: бұл мәндер — 12 ай ішінде табиғи жолмен жүктілікке қол жеткізген жұптардағы ер адамдар нәтижелерінің 5-перцентилі. ДДСҰ нұсқаулығы бұл шек «фертильді» және «бедеу» ер адамдарды бөлетін сызық емес екенін арнайы атап өтеді. Яғни көрсеткіштің шектен сәл төмен болуы бедеулік диагнозы емес, ал шектен жоғары болуы толық кепілдік емес.
Терминдер
- Азооспермия — эякулятта шәует жасушаларының болмауы (ДСМ-272/2020, 2-т.).
- Бедеулік — 12 ай тұрақты, контрацепциясыз жыныстық өмірден кейін клиникалық жүктіліктің болмауы (ДСМ-272/2020).
- MAR-тест — шәует жасушаларының бетіндегі антиденелерді анықтау; дәрігер көрсетілім бойынша тағайындайды.
- ДНҚ фрагментациясы — қосымша зерттеу, оны тағайындау қажеттігін дәрігер шешеді.
Талдауға қалай дайындалу керек
- ДДСҰ нұсқаулығы бойынша үлгі кемінде 2 және көп дегенде 7 күн эякуляциядан тыйылғаннан кейін тапсырылады. Зертханалар өз нұсқауын беруі мүмкін — соны орындаңыз.
- Үлгіні зертханада, арнайы бөлмеде стерильді ыдысқа жинау ұсынылады. Үйде жиналса, зертхана нұсқауы бойынша дене температурасында сақтап, 30–60 минут ішінде жеткізу маңызды: ДДСҰ талдауды жинағаннан кейін 30 минут ішінде, ең кешінде 60 минут ішінде бастауды ұсынады.
- Тыйылу мерзімін, қабылдаған дәрілерді және соңғы кездегі ауруларды (мысалы, қызба) зертханаға айтыңыз.
- Нәтиже шектен төмен болса, бір талдау қорытынды жасауға жеткіліксіз. Мысалы, NHS зертханалары алғашқы талдау нәтижесі ауытқыса, оны шамамен 3 айдан кейін қайталауды ұсынады.
Қайда тапсыруға болады және бағасы
| Зерттеу | Зертхана / клиника | Бағасы |
|---|---|---|
| Спермограмма | IRM, Алматы (irm.kz) | 4 500–5 000 ₸ (бөлімшеге қарай) |
| MAR-тест | IRM, Алматы | 6 000–7 000 ₸ |
| Шәует жасушаларының ДНҚ фрагментациясы | IRM, Алматы | 40 000–45 000 ₸ |
| Спермограмма (Крюгер бойынша морфологиямен) | ИНВИТРО, Алматы (invitro.kz) | 9 990 ₸ |
| Спермограмма | КДЛ ОЛИМП, Астана (kdlolymp.kz) | 5 000 ₸ |
Бағалар клиникалардың ресми сайттарынан алынды, 31.10.2026 тексерілді. Олар өзгеруі мүмкін; кестеде жоқ клиникалар (мысалы, PERSONA, «Экомед», «Неке және отбасы») үшін бағасын клиникадан нақтылаңыз.
Нәтиже нормадан тыс болса
Уролог-андролог немесе репродуктолог себептерді анықтау үшін қосымша тексеру тағайындауы мүмкін. Себептер мен ем жолдары туралы: Ерлер бедеулігі. Кей жағдайда серіктес шәуетімен инсеминация немесе ЭКҰ/ИКСИ ұсынылады: Жасанды инсеминация, ЭКҰ бағасы.
Жиі қойылатын сұрақтар
ДДСҰ 2021 бойынша төменгі референс шектері: көлем 1,4 мл, концентрация 16 млн/мл, жалпы саны 39 млн, жалпы қозғалғыштық 42%, алға қозғалғыштық 30%, тірі жасушалар 54%, қалыпты пішін 4%, pH 7,2.
Міндетті емес. ДДСҰ бұл шектер фертильді және бедеу ер адамдарды бөлетін сызық емес екенін атап өтеді. Нәтижені дәрігер басқа деректермен бірге бағалайды; талдау қайталануы мүмкін.
ДДСҰ нұсқаулығы бойынша 2–7 күн. Зертхананың өз нұсқауы болса, соны орындаңыз.
Мысалы, IRM (Алматы) — 4 500–5 000 ₸, КДЛ ОЛИМП (Астана) — 5 000 ₸, ИНВИТРО (Алматы, Крюгер бойынша морфологиямен) — 9 990 ₸ (31.10.2026 тексерілді).
Әдетте уролог-андролог немесе репродуктолог. Нәтижені де сол дәрігер басқа тексерулермен бірге түсіндіреді.
Эякулятта шәует жасушаларының болмауы. Мұндай нәтижеде дәрігер себебін анықтау үшін қосымша тексеру тағайындайды.
Тақырып бойынша оқыңыз
- Күйеусіз бала табу: Қазақстандағы заңды медициналық жолдар
- Жасанды инсеминация: кімге, қалай және бағасы
- Донор ұрығы: заң талаптары және бағасы
- Ерлер бедеулігі: себептері, тексеру, ем
- Шәует дегеніміз не: құрамы және түсі
- ЭКҰ квотасы 2026: кім ала алады
- ЭКҰ бағасы Қазақстанда
- АМГ талдауы: нормасы
- Ақылы босану: бағалар
- Жүктілік: негізгі нұсқаулық
- Ұл немесе қыз: қытай күнтізбесі есептегіші (ойын)
Пайдаланылған дереккөздер
- ДДСҰ — Адам шәуетін зерттеу және өңдеу жөніндегі зертханалық нұсқаулық, 6-басылым (2021)
- Eastern Pathology Alliance (NHS) — Basic semen analysis
- ДСМ-272/2020 бұйрығы: ҚРТ жүргізу қағидалары мен шарттары
- IRM (Репродуктивтік медицина институты) — прайс
- ИНВИТРО — Спермограмма (Крюгер бойынша морфологиямен), Алматы
- КДЛ ОЛИМП — Спермограмма
Мақала 2026 жылғы қазанда ресми дереккөздер негізінде дайындалды. Бағалар мен ережелер 31.10.2026 тексерілді және өзгеруі мүмкін.