Жыныстық қатынастан кейін қынаптан қан бөлінуі медицинада посткоитальды қан кету деп аталады. Бұл жағдай көптеген әйелдерде өмірінде кемінде бір рет кездесуі мүмкін. Көп жағдайда ол жеңіл себептермен байланысты болады, бірақ кейде гинекологиялық немесе инфекциялық өзгерістердің белгісі болуы мүмкін.
Сондықтан маңыздысы — қанның өзі емес, оның себебі.
Бұл guide Қазақстан аудиториясына арналған: стигмасыз, қауіпсіз, медициналық дәл және түсінікті.
Жыныстық қатынастан кейін қан қалыпты ма?
Кейбір жағдайларда аз мөлшерлі қан физиологиялық себептермен байланысты болуы мүмкін.
Қалыпты болуы мүмкін жағдайлар
- алғашқы жыныстық тәжірибе кезінде
- қынап қабырғасының жеңіл микрожарақаты
- құрғақтық немесе жеткіліксіз қозу
- ұзақ үзілістен кейінгі қатынас
- өте қарқынды үйкеліс
Бұл кезде әдетте:
- қан өте аз болады (дақ немесе тамшы)
- ауырсыну айқын емес
- тез тоқтайды
- қайталанбайды
👉 Бір рет және аз болса — жиі қауіпті емес.
👉 Бірақ қайталанса — бағалау қажет.
Қан кетудің негізгі себептері
Посткоитальды қан кетудің себептері бірнеше топқа бөлінеді.
Жатыр мойны өзгерістері
Жыныстық қатынас кезінде жатыр мойны жанасуға ұшырайды. Егер онда өзгеріс болса, қан оңай пайда болады.
Мүмкін себептер:
- жатыр мойны эктопиясы (жиі «эрозия» деп аталады)
- жатыр мойны полипі
- қабыну өзгерістері
- эпителийдің жұқаруы
Белгілері:
- қатынастан кейін дақ
- шырышты қан аралас бөлінді
- жиі қайталану
Инфекциялар
Қынап немесе жатыр мойны инфекциясы тіндерді сезімтал етеді.
Мүмкін инфекциялар:
- хламидиоз
- гонорея
- трихомониаз
- бактериялық вагиноз
- цервицит
Белгілері:
- қанмен аралас бөлінді
- жағымсыз иіс
- күйдіру
- қышыну
- ауырсыну
Құрғақтық және жарақат
Қынап құрғақтығы — посткоитальды қан кетудің ең жиі себептерінің бірі.
Себептері:
- гормон деңгейінің төмендеуі
- менопауза
- лактация
- стресс
- кейбір дәрілер
- жеткіліксіз қозу
Белгілері:
- қатынас кезінде ауырсыну
- үйкеліс сезімі
- кейін қан дағы
Гинекологиялық патология
Кейбір жатыр немесе эндометрий өзгерістері қан кетуге әкелуі мүмкін.
Мүмкін жағдайлар:
- эндометриоз
- жатыр миомасы
- эндометрий гиперплазиясы
- жатыр полиптері
Белгілері:
- қатынастан кейін қан
- етеккір аралық қан
- ауырсыну
- көп етеккір
Онкологиялық қауіп (сирек)
Посткоитальды қан кету кейде жатыр мойны обырының белгісі болуы мүмкін.
Бұл сирек, бірақ медицинада маңызды белгі ретінде қарастырылады.
Қауіп жоғары:
- 30–40 жастан кейін
- ПАП-тест ұзақ жасалмаса
- HPV инфекциясы болса
- қан жиі қайталанса
Бұл бөлімнің мақсаты — қорқыту емес, ерте тексерудің маңызын түсіндіру.
Қашан қауіпті? (қызыл жалаулар)
Төмендегі жағдайларда посткоитальды қан кету міндетті түрде тексеруді қажет етеді:
- қан жиі қайталанса
- қан мөлшері көп болса
- қатынас кезінде немесе кейін ауырсыну болса
- жағымсыз иісті бөлінді болса
- етеккірден тыс қан болса
- жүктілік кезінде болса
- менопаузада болса
- 40+ жаста басталса
- бұрын болмаған қан пайда болса
👉 Бұл белгілер себепті анықтауды талап етеді.
Жүктілік кезінде қан
Жүктілік кезінде жыныстық қатынастан кейін қан әрқашан бағалануы керек.
Мүмкін себептер:
- жатыр мойнының сезімталдығы
- плацента орналасуы
- гематома
- түсік қаупі
Маңызды:
- аз қан да тексеріледі
- өзін-өзі бақылаумен шектелмейді
- дәрігер бағалайды
👉 Жүктіліктегі қан — әрқашан медициналық жағдай.
Менопаузада қан
Менопаузада жыныстық қатынастан кейін қан қалыпты болып саналмайды.
Негізгі себептер:
- атрофиялық вагинит
- эпителийдің жұқаруы
- гормон тапшылығы
- жатыр патологиясы
Менопаузада кез келген қынаптық қан:
👉 міндетті тексеріледі.
Қашан міндетті түрде дәрігерге бару керек
Чек-лист:
- қан бірнеше рет болды
- қан мөлшері артты
- ауырсыну бар
- жағымсыз иіс бар
- етеккірден тыс қан бар
- жүктісіз немесе жүктілік мүмкін
- менопаузада қан болды
- 30+ жаста жаңа симптом
- ПАП-тест 3 жылдан артық жасалмаған
👉 Осы тармақтардың бірі болса — гинекологқа қаралу қажет.
Дәрігер қандай тексеру жасайды
Тексеру қауіпсіз және стандартты болады.
Әдетте:
Гинекологиялық қарау
- қынап қабырғасы
- жатыр мойны
- жарақат немесе өзгеріс
Жағынды
- инфекция
- қабыну
ПАП-тест
- жатыр мойны жасушалары
- преканцер өзгерістер
УДЗ
- жатыр
- эндометрий
- полип
- миома
Бұл тексерулер диагноз емес, себепті анықтау үшін жасалады.
Қанның сипаты не айтады
Қанның көрінісі себеп туралы жанама ақпарат береді.
Тамшы немесе дақ
- микрожарақат
- эктопия
- құрғақтық
Қызыл қан бірден
- жанасу
- жатыр мойны
- жарақат
Кейін пайда болған қан
- қабыну
- жатыр патологиясы
Көп қан
- патология ықтималдығы жоғары
- міндетті тексеру
Бұл — тек бағдар, диагноз емес.
Жиі қойылатын сұрақтар
Бір рет болса ше?
Бір рет аз қан жиі қауіпті емес.
Қайталанса — тексеріледі.
Ауырмаса ше?
Ауырсынусыз қан да бағаланады.
Кейбір себептер ауырмайды.
Инфекциясыз мүмкін бе?
Иә. Құрғақтық, эктопия, полип кезінде болады.
Менопаузада болса ше?
Қалыпты емес. Әрқашан тексеріледі.
Жүктілікте аз ғана болса ше?
Аз болса да бағаланады.
Қорытынды
Жыныстық қатынастан кейін қан — жеке диагноз емес, медициналық белгі.
Ол жеңіл себептермен де, гинекологиялық өзгерістермен де байланысты болуы мүмкін.
Маңызды қағида:
- бір рет аз болса — жиі қауіпті емес
- қайталанса — тексеріледі
- жүктілікте немесе менопаузада — міндетті бағалау
Ерте анықтау әйел денсаулығын сақтаудың негізгі жолы.
Посткоитальды қан кету байқалса, стигмасыз және қауіпсіз түрде гинекологқа қаралу — дұрыс қадам.