Етеккір (менструация) кезінде жыныстық қатынас туралы сұрақ Қазақстанда да жиі қойылады. Біреулер оны «болмайды» деп санайды, енді біреулер «мүмкін» дейді. Бұл тақырыпта мәдени тыйымдар, ұят сезімі немесе мифтер көп кездеседі. Бірақ медицинада басты қағида — қауіпсіздік, келісім және денсаулық.
Медициналық тұрғыдан алғанда, етеккір кезінде жыныстық қатынас мүлде тыйым салынған емес. Алайда бұл кезеңде әйел ағзасында кейбір физиологиялық өзгерістер болады, олар инфекция мен қабыну қаупін арттыруы мүмкін. Сондықтан бұл мәселе «бола ма, болмай ма» дегеннен гөрі қашан қауіпсіз, қашан болмайды және қалай қорғау керек деген сұрақтарға жауап беруді талап етеді.
Бұл медициналық guide-та:
- етеккір кезінде жыныстық қатынасқа бола ма деген сұраққа нақты жауап
- қауіп механизмдері
- қарсы көрсеткіштер
- гигиена ережелері
- жүкті болу ықтималдығы
- қауіпті белгілер
толық және бейтарап түрде түсіндіріледі.
Етеккір кезінде жыныстық қатынасқа түсуге бола ма
Қысқа жауап:
👉 Иә, медициналық тұрғыдан мүмкін.
👉 Бірақ инфекция және қабыну қаупі жоғарырақ.
👉 Кей жағдайларда болмайды.
Менструация кезінде жатырдың ішкі қабаты (эндометрий) бөлініп шығады. Бұл кезде жатыр мойны аздап ашылады, қан бөлінеді, қынап ортасының қышқылдығы өзгереді. Осы факторлар жыныстық қатынас кезінде микроорганизмдердің жоғары өтуін жеңілдетуі мүмкін.
Сондықтан медицинада позиция мынадай:
- қарсы көрсеткіш жоқ болса — мүмкін
- қорғаныс болса — қауіп азаяды
- қабыну белгілері болса — болмайды
Неге қауіп артады
Жатыр мойны ашық
Менструация кезінде жатыр мойны (цервикс) әдеттегіден сәл ашық болады. Бұл физиологиялық құбылыс — қанның сыртқа шығуы үшін қажет. Бірақ осы ашықтық:
- бактериялардың жоғары өтуін
- инфекцияның жатыр қуысына жетуін
- қабынудың таралуын
жеңілдетуі мүмкін.
Қан – бактериялар үшін орта
Қан — микроорганизмдердің көбеюіне қолайлы биологиялық орта. Менструальды қан мен қынап секреті араласқанда:
- бактерия саны өседі
- қынап флорасы өзгереді
- инфекция қаупі артады
Сондықтан қорғаныссыз қатынас кезінде микробтар көбейіп, қабыну дамуы мүмкін.
Қабыну тәуекелі
Менструация кезінде:
- эндометрий жаралы бетке ұқсас
- иммундық қорғаныс төмендейді
- жатыр ішкі беті сезімтал
Осы себепті механикалық әсер (жыныстық қатынас) инфекцияны жоғары көтеруі мүмкін. Бұл:
- эндометрит
- сальпингит
- жамбас қабыну ауруы
тәуекелін арттырады.
ЖЖБИ өтуі жеңіл
Қан және шырышты қабықтың зақымдалуы жыныстық жолмен берілетін инфекциялардың (ЖЖБИ) берілуін жеңілдетеді. Мысалы:
- хламидиоз
- гонорея
- трихомониаз
- ВИЧ
Менструация кезінде шырышты қабық жұқарып, микрожаралар болуы мүмкін, бұл вирустар мен бактериялардың өтуін жеңілдетеді.
Қауіптері
Етеккір кезінде жыныстық қатынастың негізгі медициналық қауіптері төмендегілер.
Инфекция
Ең жиі қауіп — қынап және жатыр инфекциялары. Белгілері:
- иіс
- күйдіру
- қышу
- ауырсыну
Эндометрит
Жатыр ішкі қабатының қабынуы. Менструация кезінде жоғары инфекция өтсе, эндометрит дамуы мүмкін. Белгілері:
- іштің төменгі жағы ауыру
- қызба
- жағымсыз бөлінді
- қанның өзгеруі
Эндометриоз тәуекелі
Кейбір зерттеулерде менструация кезінде жатыр ішіндегі қысым өзгеріп, эндометрий жасушалары кері өтуі мүмкін деп болжанады. Бұл эндометриоз дамуымен байланыстырылған гипотеза бар. Дәлел толық емес, бірақ қауіп ретінде қаралады.
Ауырсыну
Менструация кезінде жатыр жиырылады. Жыныстық қатынас:
- ауырсынуды күшейтуі
- спазмды арттыруы
- дискомфорт беруі
мүмкін.
Қанның күшеюі
Жыныстық қозу және жатыр жиырылуы қан ағуын күшейтуі мүмкін. Кей әйелдерде:
- қан көлемі артады
- ұзақтығы ұзаруы мүмкін
Қашан болмайды
Төмендегі жағдайларда етеккір кезінде жыныстық қатынас ұсынылмайды.
Ауыр қан кету
Егер:
- төсем өте тез толса
- ұйындылар көп болса
- қан ағыны өте күшті болса
қатынас қан кетуді күшейтуі мүмкін.
Қатты ауырсыну
Егер етеккір:
- өте ауыр өтсе
- спазм күшті болса
- қозғалыс ауырсыну берсе
қатынас жағдайды нашарлатуы мүмкін.
Инфекция белгілері
Егер:
- иіс
- қышу
- күйдіру
- жасыл/сары бөлінді
болса — қатынас болмайды.
ЖЖБИ бар немесе күдік
Инфекция кезінде қатынас:
- жұқтыру
- қабыну таралу
- асқыну
қаупін арттырады.
Жатыр аурулары
Кей патологияларда етеккір кезінде қатынас ұсынылмайды:
- эндометрит
- аденомиоз
- жамбас қабынуы
- жатыр ішілік құрал асқынуы
Дәрігер тыйымы
Егер гинеколог белгілі бір себеппен тыйым салса (операциядан кейін, қабыну, қан кету бұзылысы), қатынас болмайды.
Гигиена ережелері
Егер етеккір кезінде жыныстық қатынас болса, медициналық қауіпсіздік үшін гигиена маңызды.
Мүшеқап (презерватив)
Ең маңызды қорғаныс:
- инфекциядан
- ЖЖБИ-ден
- қанмен жанасудан
қорғайды.
Менструация кезінде міндетті түрде ұсынылады.
Қол және дене тазалығы
Қатынас алдында:
- қол жуу
- жыныс мүшелерін шаю
бактерия санын азайтады.
Таза төсем/жабын
Гигиеналық және практикалық:
- төсек қорғау
- қан бақылау
- тазалық
Қатынас кейін жуу
Қынап ішін жуу қажет емес (душинг болмайды). Бірақ:
- сыртқы мүшені шаю
- құрғату
жеткілікті.
Құралдарды қолданбау
Тампон немесе етеккір тостағаны қатынас кезінде қолданылмайды — оларды алып тастау керек.
Етеккір кезінде жүкті болу мүмкін бе
Көп адам «мүмкін емес» деп ойлайды. Бірақ медицинада жауап:
👉 Сирек
👉 Бірақ мүмкін
Неге мүмкін
- сперматозоид 3–5 күн өмір сүреді
- овуляция ерте болуы мүмкін
- цикл қысқа болуы мүмкін
Егер овуляция ерте болып, сперматозоид тірі болса — ұрықтану болуы мүмкін.
Қай кезде ықтимал
- қысқа цикл (21–24 күн)
- етеккір ұзақ
- соңғы күндері қатынас
Сондықтан контрацепция қажет.
Қауіпті белгілер
Етеккір кезінде немесе кейін төмендегі белгілер болса, медициналық тексеру қажет.
- іштің қатты ауыруы
- жағымсыз иіс
- қызба
- көп қан кету
- жасыл/сары бөлінді
- қатынас ауырсынуы
Бұл инфекция немесе қабыну белгісі болуы мүмкін.
Қашан дәрігерге бару керек
Чек-лист:
- ауырсыну күшейді
- қан әдеттен көп
- иіс пайда болды
- температура көтерілді
- әлсіздік
- қатынас ауыр
- бөлінді өзгерді
Осы белгілер болса — гинекологқа қаралу керек.
Жиі қойылатын сұрақтар
Бірінші күні бола ма
Мүмкін, бірақ қан көп және жатыр сезімтал — ұсынылмайды.
Соңғы күні бола ма
Қауіп аздау, бірақ қорғаныс қажет.
Қан аз болса бола ма
Медициналық қарсы көрсеткіш болмаса — мүмкін.
Презервативпен қауіпсіз бе
Қауіп айтарлықтай азаяды, бірақ толық нөл емес.
Ауырмаса бола ма
Ауырсыну болмауы — рұқсат белгісі емес. Басқа факторлар да маңызды.
Қорытынды
Етеккір кезінде жыныстық қатынас:
- медициналық тұрғыдан мүмкін
- бірақ инфекция қаупі жоғары
- кей жағдайларда болмайды
Қауіпсіздік үшін:
- презерватив қолдану
- гигиена сақтау
- қарсы көрсеткіштерді ескеру
Қауіпті белгілер болса — дәрігерге қаралу керек.
Ең маңыздысы — денсаулық, келісім және қауіпсіздік.