Алғашқы жыныстық тәжірибе — адамның өміріндегі маңызды психологиялық және биологиялық кезеңдердің бірі. Бұл тек физикалық әрекет емес, сонымен қатар эмоциялық жақындық, сенім, өзін-өзі тану және жеке шекаралармен байланысты тәжірибе.
Көптеген адамдар бірінші жыныстық қатынас туралы ақпаратты достардан, әлеуметтік желілерден немесе мифтерден алады. Мұндай ақпарат көбіне толық емес, асыра айтылған немесе қорқыныш тудыратын болуы мүмкін.
Ғылыми-медициналық білім керісінше:
- қорқынышты азайтады
- шынайы күтілім қалыптастырады
- қауіпсіздікке көмектеседі
- қысымды азайтады
- келісім мәдениетін нығайтады
Ең маңызды шындық: әр адамның алғашқы тәжірибесі әртүрлі. Бір ғана «дұрыс сценарий» немесе «міндетті белгілер» жоқ.
Бірінші жыныстық қатынас деген не
Бірінші жыныстық қатынас — адамның өміріндегі алғаш рет жыныстық жақындық тәжірибесін бастан кешіруі. Бұл көбіне адамдардың бір-біріне сенім артып, физикалық және эмоциялық жақындасуымен байланысты.
Оны тек физиологиялық акт ретінде қарастыру дұрыс емес. Бірінші тәжірибе үш деңгейде өтеді:
- физикалық (денелік сезімдер)
- эмоциялық (сенім, жақындық)
- психологиялық (қобалжу, күту, өзін-өзі қабылдау)
Сондықтан «алғашқы қатынас» деген түсінік тек анатомиямен шектелмейді.
Адам қашан дайын болады
Дайындық — жаспен немесе уақытпен ғана анықталмайды. Ол бірнеше деңгейден тұрады.
Физикалық дайындық
Физикалық дайындық — адамның жыныстық жетілу кезеңінен өтуі және денесінің жыныстық функцияларға қабілетті болуы.
Бұл мыналарды білдіреді:
- жыныстық жетілу аяқталған
- дене құрылымы қалыптасқан
- ауырсынусыз жақындыққа мүмкіндік бар
Физикалық жетілу болғанымен, бұл автоматты түрде психологиялық дайындықты білдірмейді.
Психологиялық дайындық
Психологиялық дайындық — адамның өз шешімін өзі қабылдай алуы.
Белгілері:
- қысым жоқ
- қорқыныш басым емес
- өз қалауы анық
- «жоқ» деп айта алады
Психологиялық дайындық — ең маңызды факторлардың бірі.
Эмоциялық дайындық
Эмоциялық дайындық — серіктеске сенім мен қауіпсіздік сезімі.
Белгілері:
- сенім бар
- қауіпсіздік сезімі бар
- өзіңізді жайлы сезінесіз
- ұялу немесе қорқу басым емес
Қарым-қатынас дайындық
Бұл — екі адамның өзара келісімі мен құрметі.
Белгілері:
- екі жақ та қалайды
- шекаралар талқыланған
- күтілімдер түсінікті
- қысым жоқ
Қалай дайындалу
Алғашқы тәжірибеге дайындалу — техникалық әрекеттер емес, қауіпсіздік пен жайлылыққа дайындық.
Маңызды факторлар:
- сенім
- жайлы орта
- қауіпсіздік
- ақпарат
- өз шешімі
Алғашқы тәжірибе міндет емес. Адам дайын болмаса, күтуді таңдау — толық қалыпты шешім.
Не күту керек
Бірінші жыныстық тәжірибе кезінде адамдар әртүрлі сезімдерді бастан кешіруі мүмкін.
Ең жиі кездесетіндері:
- қобалжу
- қызығушылық
- белгісіздік
- жаңа сезімдер
- ұялу
- толқу
Бұл сезімдердің барлығы қалыпты.
Алғашқы тәжірибе көбіне:
- идеал сценарийге ұқсамайды
- күтпеген эмоциялар тудыруы мүмкін
- әр адамда әртүрлі өтеді
Бұл — қалыпты биологиялық және психологиялық вариативтілік.
Ауырсыну туралы шындық
Алғашқы жыныстық қатынас міндетті түрде ауырсынумен өтеді деген түсінік — миф.
Кей адамдарда ауырсыну болуы мүмкін, бірақ ол міндетті емес.
Ауырсынудың ықтимал себептері:
- қобалжу
- бұлшықет кернеуі
- жеткіліксіз қозу
- психологиялық қорқыныш
- тәжірибенің болмауы
Кей адамдар мүлде ауырсыну сезбейді.
Қалыпты жағдай:
- жеңіл дискомфорт
- қысқа уақыттық сезім
- тез басылу
Қалыпты емес:
- қатты ауырсыну
- ұзаққа созылу
- тоқтамайтын дискомфорт
Мұндай жағдайда медициналық кеңес қажет.
Қан кету туралы шындық
Алғашқы жыныстық қатынаста міндетті түрде қан болады деген түсінік — ғылыми тұрғыдан дұрыс емес.
Шындық:
- көп адамдарда қан болмайды
- кей адамдарда аз болуы мүмкін
- кейде мүлде байқалмайды
Бұл анатомиялық айырмашылықтарға байланысты.
Қан болмауы:
- тәжірибе болмағанын білдірмейді
- «дұрыс өтпеді» дегенді білдірмейді
- медициналық мәселе емес
Қыздық перде туралы ғылыми түсінік
Қыздық перде — қынап кіреберісіндегі жұқа шырышты қабат.
Маңызды ғылыми фактілер:
- ол толық жабық болмайды
- әр адамда пішіні әртүрлі
- созылғыш болуы мүмкін
- кей адамдарда өте жұқа
- кейде туғаннан әлсіз
Сондықтан:
- міндетті жыртылу болмайды
- міндетті қан болмайды
- міндетті ауырсыну болмайды
«Қыздық перде бұзылды» деген түсінік медицинада қолданылмайды.
Қауіпсіздік
Алғашқы жыныстық тәжірибеде қауіпсіздік — ең маңызды аспект.
Жүктілік қаупі
Жүктілік қаупі алғашқы қатынаста да бар.
Маңызды факт:
- алғашқы рет — қауіпсіз емес
- овуляция болуы мүмкін
- жүктілік ықтималдығы бар
Сондықтан қорғану — жауапкершілік.
ЖЖБИ
Жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖБИ) алғашқы қатынаста да жұғуы мүмкін.
Қауіп:
- серіктестің тәжірибесі белгісіз болуы мүмкін
- симптомсыз тасымалдау болуы мүмкін
- инфекция көрінбеуі мүмкін
Қорғану — денсаулықты қорғау.
Психологиялық аспект
Алғашқы жыныстық тәжірибе — тек дене емес, психологиялық тәжірибе.
Маңызды факторлар:
- сенім
- қысымның болмауы
- келісім
- эмоциялық қауіпсіздік
Келісім
Келісім — екі адамның да ерікті түрде қалау білдіруі.
Келісім:
- қысымсыз
- мәжбүрлеусіз
- еркін
- кез келген сәтте тоқтатылады
Адам кез келген уақытта «жоқ» деп айта алады.
Бұл — толық құқық.
Қысым
Қысым түрлері:
- «бәрі жасап қойған»
- «сүйсең дәлелде»
- «қорқақсың»
- «жас келді»
Бұл — келісім емес.
Шынайы келісім — еркін таңдау.
Қазақстандағы жас және заң
Қазақстан заңнамасына сәйкес, жыныстық қатынасқа келісім жасы — 16 жас.
Маңызды құқықтық қағида:
- 16 жасқа дейін келісім заңды емес
- ересек пен кәмелетке толмаған қатынасы — заң бұзу
- мәжбүрлеу — қылмыс
Бұл нормалар жасөспірімдерді қорғау үшін енгізілген.
Бірінші тәжірибе туралы мифтер
«Ауырсыну міндетті»
Ғылыми шындық: міндетті емес.
«Қан міндетті»
Ғылыми шындық: көп адамдарда болмайды.
«Барлығы бірдей өтеді»
Ғылыми шындық: әр тәжірибе жеке.
«Дайындық қажет емес»
Ғылыми шындық: психологиялық дайындық маңызды.
Қашан дәрігерге жүгіну керек
Келесі жағдайларда медициналық кеңес қажет:
- қатты ауырсыну
- көп қан кету
- жарақат
- инфекция белгілері
- ұзақ дискомфорт
Бұл — сирек, бірақ мүмкін жағдайлар.
Қорытынды
Алғашқы жыныстық тәжірибе — әр адамда әртүрлі өтетін жеке тәжірибе.
Маңызды шындықтар:
- міндетті сценарий жоқ
- ауырсыну міндетті емес
- қан міндетті емес
- келісім — негізгі принцип
- қауіпсіздік — жауапкершілік
- дайындық — қалыпты
Білім қорқынышты азайтады.
Құрмет пен келісім тәжірибені қауіпсіз етеді.
Әр адам өз қарқынымен дамиды.
Алғашқы тәжірибе — жарыс емес, өмірлік кезең.