Жыныстық қатынас кезінде ауырсыну — қалыпты құбылыс емес, бірақ көптеген адамдар өмірінің белгілі бір кезеңінде осындай сезімге тап болады. Бұл мәселе тек физикалық себептермен ғана емес, сонымен бірге психологиялық және бұлшықет факторларымен де байланысты болуы мүмкін.
Маңыздысы: ауырсыну — ағзаның сигналы. Оны елемеу немесе «өзі өтеді» деп күту кейде жағдайды ушықтыруы мүмкін.
Бұл беттің мақсаты —
- ауырсынудың ықтимал себептерін түсінікті әрі стигмасыз түсіндіру,
- қауіпті белгілерді (қызыл жалауларды) анықтауға көмектесу,
- Қазақстан жағдайында дұрыс дәрігерге жүгінуді жеңілдету.
Диспареуния деген не?
Диспареуния — жыныстық қатынас кезінде немесе одан кейін пайда болатын ауырсыну сезімі.
Дәрігерлер ауырсынуды үш негізгі параметр арқылы сипаттайды:
1️⃣ Қай жерде?
- сыртқы аймақ (кіреберіс, сыртқы жыныс мүшелері)
- ішкі (терең жамбас, іштің төменгі бөлігі)
2️⃣ Қашан?
- қатынастың басында
- тереңдегенде
- қатынастан кейін
- әрқашан
3️⃣ Қалай сезіледі?
- күйдіру
- шаншу
- қысу/тарту
- ауырсыну толқыны
Бұл сипаттамалар дәрігерге ықтимал себептерді тарылтуға көмектеседі.
Ауырсынуды түсінудің 3 сұрағы (триаж логикасы)
| Сұрақ | Нұсқалар | Нені меңзеуі мүмкін |
|---|---|---|
| Қай жерде ауырады? | Сыртқы / ішкі / жамбас | Тері тітіркенуі / инфекция / гинекологиялық себеп |
| Қашан ауырады? | Басында / тереңде / кейін | Құрғақтық / жамбас мүшелері / қабыну |
| Қандай белгілер қосылды? | Қышу / бөлінді / қан / қызу / зәр | Инфекция / қабыну / урологиялық мәселе |
Бұл кесте диагноз емес — тек бағдар.
Ең жиі себептер
Жыныстық қатынас кезіндегі ауырсыну көбіне бір ғана емес, бірнеше фактордың қосындысынан пайда болады.
Құрғақтық және тітіркену
Бұл — ең жиі кездесетін себептердің бірі.
Шырышты қабық жеткілікті ылғалданбағанда үйкеліс артады, нәтижесінде күйдіру немесе шаншу сезіледі.
Ықтимал жағдайлар:
- гормондық өзгерістер
- босанудан кейінгі кезең
- менопауза
- стресс немесе шаршау
- кейбір дәрілер (антидепрессанттар, гормондар және т.б.)
Белгілер:
- қатынастың басында ауырсыну
- күйдіру
- микрожара сезімі
Инфекция немесе қабыну
Қынап, уретра немесе жамбас аймағындағы қабыну ауырсыну тудыруы мүмкін.
Мүмкін жағдайлар:
- вагинит
- уретрит
- цистит
- жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖБИ)
Қосымша белгілер:
- қышу
- жағымсыз иісті бөлінді
- күйдіру
- зәр шығару кезінде ауырсыну
Гинекологиялық себептер
Ішкі жамбас мүшелерінің аурулары көбіне терең ауырсынумен көрінеді.
Ықтимал себептер:
- эндометриоз
- аналық без кисталары
- миома
- жамбас қабыну ауруы
Белгі үлгілері:
- терең қатынаста ауырсыну
- етеккірмен байланысты күшею
- жамбас тартуы
- қатынастан кейін ауырсыну
Урологиялық немесе андрологиялық себептер
Ер адамдарда ауырсыну кейде жыныс мүшесінің терісі немесе зәр шығару жолымен байланысты болады.
Мүмкін жағдайлар:
- уретра қабынуы
- простата мәселелері
- тері тітіркенуі
Белгілер:
- күйдіру
- зәр шығаруда ауырсыну
- жыныс мүшесінде сезімталдық
Жамбас бұлшықеттерінің кернеуі
Жамбас түбі бұлшықеттері еріксіз жиырылса, ауырсыну пайда болады.
Бұл:
- вагинизм
- спазм
- ауырсынудан қорқу циклі
Ерекшеліктер:
- қатынастың басында ауырсыну
- «жабылып қалған» сезім
- мазасыздықпен күшею
Бұл жағдай психологиялық емес — бұлшықеттік-неврологиялық реакция.
Аллергия немесе тітіркендіргіштер
Кейбір заттар шырышты қабықты тітіркендіруі мүмкін.
Мысалдар:
- гигиена құралдары
- сабын/гель
- латекс
- ароматталған өнімдер
Белгілер:
- қызару
- күйдіру
- қышу
- жанасқанда ауырсыну
«Қызыл жалаулар»: шұғыл түрде дәрігерге қашан бару керек?
Төмендегі белгілер болса — медициналық көмекке жедел жүгіну қажет:
- ауырсыну қатты немесе күшейіп барады
- әдеттен тыс қан кету
- қызба немесе әлсіздік
- жамбас немесе іштің қатты ауыруы
- жүктілік мүмкіндігі бар және ауырсыну/қан бар
- іріңді немесе жағымсыз иісті бөлінді
- зәр шығаруда қиындық немесе қан
- жыныстық зорлық немесе мәжбүрлеу күдігі
Егер қауіпсіздік мәселесі болса, медициналық және әлеуметтік көмек бар — сіз жалғыз емессіз.
Дәрігерге бармай тұрып қауіпсіз алғашқы қадамдар
Бұл — ем емес, тек қауіпсіз бақылау деңгейі:
- ауырсынуды елемеу емес, байқап жазып алу
- қай кезде болатынын белгілеу
- қоздыратын факторларды уақытша тоқтату
- өзін-өзі диагноз қоймау
- дәрі-дәрмекті өз бетімен бастамау
Егер ауырсыну қайталанса — дәрігерге қаралу дұрыс.
Қай дәрігерге бару керек?
Әйелдер:
- гинеколог
- қажет болса УДЗ немесе талдаулар
Ерлер:
- уролог немесе андролог
ЖЖБИ күдігі:
- дерматовенеролог
Бұлшықет немесе психогендік фактор күдігі:
- гинеколог
- жамбас физиотерапиясы
- клиникалық психолог
Мұндай жолдау қалыпты медициналық тәжірибе.
Қабылдауға қалай дайындалу және қалай айту керек?
Дәрігерге айту үшін қысқа үлгі:
- ауырсыну орны
- қашан басталды
- қанша уақытқа созылады
- қосымша белгілер
- етеккір циклі
- жүктілік мүмкіндігі
- бұрынғы инфекциялар немесе операциялар
Бұл — ұят емес медициналық мәселе. Дәрігерлер мұндай шағымдарды күнделікті көреді.
Жиі қойылатын сұрақтар (FAQ)
Бұл қалыпты ма?
Жоқ. Көп кездессе де, ауырсыну — медициналық белгі.
Алғашқы реттен болуы мүмкін бе?
Иә, әсіресе құрғақтық немесе бұлшықет кернеуі болса.
Қан болса не істеймін?
Қайталанса немесе көп болса — дәрігерге бару қажет.
Құрғақтық неге болады?
Гормон, стресс, дәрі немесе физиологиялық кезеңдер әсер етуі мүмкін.
ЖЖБИ болмаса да ауыруы мүмкін бе?
Иә. Көп себеп инфекциясыз болады.
Қашан өздігінен өтеді?
Қысқа мерзімді тітіркену өтеді, бірақ қайталанса — тексерілу керек.
Жүктілік кезінде ауырсыну болса ше?
Кез келген ауырсыну немесе қан — тексеруді қажет етеді.
Терең ауырсыну нені білдіреді?
Жамбас немесе ішкі мүшелер себебі болуы мүмкін.
Күйдіру сезімі нені көрсетеді?
Құрғақтық немесе тітіркену жиі себеп болады.
Зәр шығару ауырсынумен байланысты ма?
Иә, урологиялық себеп болуы мүмкін.
Психологиялық фактор әсер ете ме?
Иә, бірақ ол «ойдан шығарылған» емес — бұлшықет-жүйке реакциясы.
Қай дәрігерге бірінші бару керек?
Көп жағдайда гинеколог немесе уролог.
Қорытынды
Жыныстық қатынас кезінде ауырсыну — ағзаның маңызды сигналы.
Ол әртүрлі себептен туындауы мүмкін және көп жағдайда емделетін немесе түзетілетін жағдайларға байланысты.
Ең маңыздысы:
- ауырсынуды қалыпты деп қабылдамау
- қауіп белгілерін білу
- ерте тексерілу
Денсаулық, жайлылық және келісім — жыныстық өмірдің негізгі бөлігі.
Ауырсыну болса, медициналық көмек алу — дұрыс және қалыпты қадам.