Түсік деген не
Медициналық анықтама бойынша, түсік деп жүктіліктің 22 аптасына дейінгі мерзімде және ұрықтың салмағы 500 граммға жетпеген кездегі жүктіліктің тоқтатылу процесін айтады. Егер жүктілік 22 аптадан кейін үзілсе, ол медицинада түсік емес, мерзімінен бұрын босану ретінде қарастырылады. Аборт процесі ұрық жұмыртқасының жатыр қабырғасынан ажырап, жатырдың жиырылуы арқылы қанмен бірге қынаптан шығуымен сипатталады.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) және жергілікті клиникалық хаттамалардың стандарттарына сәйкес, кез келген түсік әйелдің денсаулығына әсер ететін күрделі медициналық жағдай болып табылады. Сондықтан жүктілікті үзудің қай түрі болмасын міндетті түрде акушер-гинеколог дәрігердің қатаң бақылауымен өтуі тиіс.
Түсіктің негізгі түрлері
Жүктіліктің тоқтатылу сипатына қарай түсік бірнеше түрге жіктеледі. Олардың әрқайсысының өзіндік себептері, жасалу мерзімдері және медициналық салдары бар:
- Жасанды түсік: Әйелдің өз қалауымен немесе қатаң медициналық/әлеуметтік көрсеткіштер (мысалы, ана өміріне қауіп төнуі, ұрықтың дамымай қалуы) бойынша жүктілікті әдейі тоқтату.
- Өздігінен түсік: Сыртқы медициналық араласусыз, әртүрлі ішкі немесе сыртқы факторлардың (генетикалық, гормоналды, инфекциялық) әсерінен жүктіліктің табиғи түрде тоқтап қалуы.
Жасанды түсік
Жасанды түсік жасау — қазіргі гинекологияда нақты реттелген медициналық процедура. Заманауи медицина әйел ағзасына барынша аз зақым келтіретін әдістерді қолдануға тырысады. Жасанды аборт мынадай негізгі түрлерге бөлінеді:
Медициналық (дәрілік) түсік
Медикаментозды түсік — арнайы фармакологиялық препараттарды қабылдау арқылы жүктілікті үзу әдісі. Бұл әдісте ешқандай хирургиялық құралдар мен анестезия қолданылмайды. Препараттардың әсерінен жатыр мойны ашылып, жатыр бұлшықеттері жиырылады да, ұрық табиғи түсікке ұқсас жолмен ағзадан шығарылады.
Вакуум-аспирация (мини-аборт)
Вакуум түсік немесе мини-аборт — арнайы вакуумдық сорғыш аппараттың (шприц немесе электрлік сорғыш) көмегімен ұрықты жатыр қуысынан сорып алу процедурасы. Бұл әдіс жатырдың шырышты қабатын (эндометрий) қатты зақымдамайды, сондықтан қауіпсіздік деңгейі дәстүрлі хирургиялық әдіспен салыстырғанда әлдеқайда жоғары.
Хирургиялық түсік
Хирургиялық аборт (кюретаж немесе жатырды қыру) — жүктілікті үзудің ең ескі және ең радикалды әдісі. Бұл кезде дәрігер арнайы медициналық кеңейткіштер арқылы жатыр мойнын ашып, кюретка деп аталатын металл құралмен жатырдың ішкі қабатын қырып тазалайды. Бұл процедура міндетті түрде жалпы немесе жергілікті анестезиямен стационарда жасалады.
Өздігінен болатын түсік
Өздігінен түсік (халық арасында «түсік тастау») — жүктіліктің әйелдің еркінен тыс тоқтатылуы. Статистика бойынша, расталған жүктіліктердің шамамен 15-20%-ы осылай аяқталады, көбінесе алғашқы 12 аптада.
Негізгі себептері:
- Генетикалық ауытқулар: Ұрықтағы хромосомалық бұзылыстар (жағдайлардың 50-60%-ында кездеседі).
- Гормоналды теңгерімсіздік: Прогестерон гормонының жетіспеушілігі.
- Инфекциялық аурулар: Жыныстық жолмен берілетін аурулар, токсоплазмоз, қызамық немесе жедел вирустық инфекциялар.
- Ана ағзасының патологиялары: Жатыр миомасы, қан ұю жүйесінің бұзылуы (тромбофилия) немесе қалқанша без аурулары.
Медициналық классификациясы:
Дәрігерлер өздігінен түсік процесін бірнеше сатыға немесе түрге бөледі:
- Түсік қаупі: Аздап қан кету және іштің төменгі жағының ауыруы байқалады, бірақ жатыр мойны жабық, ұрық тірі. Бұл сатыда уақтылы ем қабылданса, жүктілікті сақтап қалуға болады.
- Тоқтатуға келмейтін түсік: Қан кету күшейіп, жатыр мойны ашылады. Жүктілікті сақтау мүмкін емес.
- Жартылай (толық емес) түсік: Ұрықтың немесе қағанақтың бір бөлігі жатыр қуысында қалып қояды. Тазалауды қажет етеді.
- Толық түсік: Жүктіліктің барлық өнімдері ана ағзасынан толықтай шығады.
- Болмай қалған (дамымай қалған) түсік: Ұрық өледі, бірақ жатырдан сыртқа шықпай, іште қалып қояды.
- Инфекциялық (сепсистік) түсік: Жатыр қуысына инфекция түсіп, қабыну процесі жүреді. Бұл әйел өмірі үшін өте қауіпті жағдай.
Медикаментозды түсік
Медикаментозды түсік бүгінгі таңда аборт түрлері ішіндегі ең қауіпсіз әдістердің бірі болып саналады. Процедура тек дәрігердің бақылауымен өтеді және екі кезеңнен тұрады.
Қалай жасалады:
- Алдымен пациент прогестерон гормонының әсерін блоктайтын препаратты қабылдайды. Бұл ұрықтың дамуын тоқтатады.
- 24-48 сағаттан кейін жатырдың жиырылуын тудыратын екінші препарат (простагландиндер) қабылданады. Осыдан кейін іштің төменгі жағы толғақ тәрізді ауырып, қанмен бірге ұрық сыртқа шығады.
Қанша аптаға дейін жасалады:
Бұл әдіс жүктіліктің ерте кезеңдерінде ғана тиімді. Клиникалық хаттамаларға сәйкес, дәрілік түсік көбінесе жүктіліктің 7-9 аптасына дейін (алғашқы етеккір кешіккеннен бастап 63 күнге дейін) жасалады.
Артықшылықтары:
- Хирургиялық құралдар қолданылмайды, жатыр жарақаттанбайды.
- Анестезияның қажеті жоқ.
- Инфекция жұқтыру қаупі өте төмен.
- Психологиялық тұрғыдан әйел үшін жеңілірек (табиғи етеккірге ұқсайды).
Вакуум түсік
Вакуум түсік (мини-аборт) — медициналық тәжірибеде жиі қолданылатын, асқыну қаупі төмен әдіс. Ол хирургиялық қыруға қарағанда әлдеқайда жұмсақ өтеді.
Процедура:
Процедура алдында пациентке жергілікті немесе қысқа мерзімді көктамырішілік анестезия жасалады. Дәрігер жатыр қуысына жұқа пластикалық түтікшені (канюля) енгізіп, оны вакуум-аппаратқа қосады. Теріс қысымның көмегімен ұрық жұмыртқасы жатыр қабырғасынан ажыратылып, сыртқа сорып алынады. Процедура әдетте 5-15 минут қана уақыт алады.
Қай аптада жасалады:
Вакуум-аспирация әдетте жүктіліктің 6 аптасынан бастап 12 аптасына дейінгі аралықта жүзеге асырылады.
Қауіптері:
- Ұрық бөліктерінің жатырда толық сорылмай қалуы (бұл жағдайда қосымша тазалау қажет болуы мүмкін).
- Гормоналды фонның бұзылуы.
- Жатыр мойнының микрожарақаттары.
Түсіктің әр түрін салыстыру
Түсіктің ықтимал қауіптері
Кез келген аборт түрлері немесе табиғи үзілу әйел денсаулығы үшін белгілі бір қауіп-қатерлерді тудырады. Процедура қаншалықты кәсіби деңгейде жасалса да, ағзаның реакциясы әртүрлі болуы мүмкін.
- Қан кету: Бұл ең жиі кездесетін асқыну. Қалыпты жағдайда түсіктен кейін етеккірге ұқсас қан кету байқалады. Алайда, егер жатырда ұрық қалдықтары қалып қойса немесе жатыр дұрыс жиырылмаса, өмірге қауіп төндіретін массивті (көп мөлшерде) қан кету басталуы мүмкін.
- Инфекция және қабыну: Жатыр мойны ашық болғандықтан, қынаптан бактериялар ішке оңай еніп кетуі ықтимал. Бұл эндометрит (жатырдың ішкі қабатының қабынуы) немесе сальпингоофорит сияқты ауруларға алып келеді.
- Жатыр жарақаты: Әсіресе хирургиялық түсік кезінде медициналық аспаптармен жатыр мойнының жыртылуы немесе жатыр қабырғасының тесілуі (перфорация) сияқты ауыр механикалық жарақаттар орын алуы мүмкін.
- Бедеулік: Түсіктен кейінгі гормоналды стресс пен ішкі ағзалардың қабынуы болашақта жүкті болу қабілетінің төмендеуіне немесе қайталанатын түсіктерге (дағдылы түсік) әкеп соғуы мүмкін.
Дәрігерге қашан қаралу керек
Жасанды түсік жасатқаннан кейін немесе өздігінен болатын түсік белгілері басталған кезде әйел өз жағдайын жіті бақылауы тиіс. Мынадай қауіпті симптомдар пайда болған жағдайда дереу жедел жәрдем шақыру немесе акушер-гинекологқа қаралу міндетті:
- Қатты қан кету: Бір сағат ішінде екі немесе одан да көп үлкен гигиеналық төсеме толығымен қанға сіңіп қалса.
- Шыдатпайтын ауырсыну: Іштің төменгі жағында ауырсынуды басатын дәрілер көмектеспейтін қатты спазм немесе шаншу болса.
- Дене қызуының көтерілуі: Температура 38°C-тан асып, қалтырау байқалса, бұл инфекцияның белгісі.
- Жағымсыз иіс: Қынаптан бөлінетін қаннан немесе сұйықтықтан іріңді, жағымсыз иіс шықса.
- Естен тану: Қатты бас айналу, көздің қарауытуы және әлсіздік көп қан жоғалтудың белгісі болуы мүмкін.
Жиі қойылатын сұрақтар
Түсіктің ең қауіпсіз түрі қайсы?
Медициналық тұрғыдан ең қауіпсіз әдіс — медикаментозды түсік. Ол жатырды механикалық түрде жарақаттамайды және инфекция түсу қаупін барынша азайтады. Одан кейінгі орында вакуум-аспирация тұрады.
Түсік қай аптада жасалады?
Дәрілік түсік көбінесе 9 аптаға дейін, вакуум түсік 12 аптаға дейін, ал хирургиялық әдіс 12 аптадан асқанда немесе басқа әдістер тиімсіз болғанда жасалады. Жалпы аборт 22 аптаға дейін мүмкін.
Вакуум түсік ауыр ма?
Жоқ, процедура анестезиямен (көбінесе көктамырішілік немесе жергілікті) жасалатындықтан, әйел қатты ауырсыну сезбейді. Оянғаннан кейін іштің етеккір кезіндегідей тартып ауыруы қалыпты жағдай.
Өздігінен түсік тастағаннан кейін жатырды тазалау міндетті ме?
Міндетті емес. Егер УДЗ (ультрадыбыстық зерттеу) жатырдың толық тазарғанын (толық түсік) көрсетсе, хирургиялық араласудың қажеті жоқ. Тазалау тек іште ұрық немесе қағанақ қалдықтары қалғанда ғана тағайындалады.
Жасанды түсіктен кейін қашан жүкті болуға болады?
Дәрігерлер ағзаның гормоналды және физиологиялық тұрғыдан толық қалпына келуі үшін кемінде 3-6 ай күтуге кеңес береді. Осы уақыт ішінде контрацепция құралдарын пайдалану маңызды.
Медикаментозды түсіктен кейін ұрық түспесе не болады?
Сирек жағдайларда (шамамен 2-5%) дәрілер толық әсер етпей, жүктілік жалғасуы немесе жатыр ішінде қалдықтар қалып қоюы мүмкін. Бұл жағдайда дәрігер міндетті түрде вакуум немесе хирургиялық тазалауды тағайындайды.
Түсік белгілері қанша күнге созылады?
Қан кету және іштің ауыруы процедура түріне қарай 7-ден 14 күнге дейін созылуы мүмкін. Бірінші күндері қан көп келіп, кейін біртіндеп азайып, жағындыға айналуы тиіс.
Жасанды аборт бедеулікке әкеле ме?
Қазіргі заманауи әдістер (дәрілік және вакуум) дұрыс орындалғанда бедеулік қаупі өте төмен. Алайда, егер инфекция түсіп, қабыну процесі жүрсе немесе жатыр қатты зақымданса, болашақта бала көтеруде қиындықтар туындауы мүмкін.