Егер сіз де ертеңгілікке немесе мерекелік дастарқан басында айтуға арналған наурыз туралы тақпақтар іздеп жүрсеңіз, бұл мақала сізге таптырмас көмекші болады. Мұнда біз сәбилерге, балабақша бүлдіршіндеріне және мектеп оқушыларына арналған ең таңдаулы жинақты ұсынамыз.
Балаларға арналған Наурыз туралы қысқа тақпақтар
Кішкентай балалардың назары тез шашырайтындықтан, оларға 4 қатардан тұратын қысқа, ұйқасы жеңіл өлеңдер ұсынған жөн. Төмендегі балаларға арналған наурыз тақпақтары өте тез жатталады:
Наурыз келді, алақай,
Би билейміз, балақай.
Жаңа жылда жаңа күн,
Жарқырайды даламыз!
Жылдың басы – Наурыз,
Жердің басы – Наурыз.
Мерекеге арналсын,
Жаңа айтқан әніміз.
Наурыз-ай, Наурыз-ай,
Тәтті көже бересің.
Қарнымыздың тойғаны-ай,
Кетпейді әлі елесің.
Наурыз келді – жыл келді,
Тірілтуге гүлдерді.
Сәнденеді аналар,
Сәбилермен бірге енді.
Жақсы ма, ата, қалыңыз?
Менің атым – Наурыз.
Балдай тәтті сары уыз,
Жаңа жылмыз, жаңамыз.
Наурыз тойы, Наурыз той,
Қуанышты мереке.
Әжеміз көже пісірді,
Үйіміз толды береке.
Көктем тойы – төлдің тойы,
Ән айтамыз күні бойы.
Жақсы көрем Наурызды,
Қызық барлық ойыны.
Қар еріп, су ақты,
Күндер келді шуақты.
Наурыз айы тамаша,
Гүлге орады қыр-бақты.
Наурыз келді, нұр келді,
Түгел аймақ түрленді.
Бақшадағы апайлар,
Тойға әзір боп үлгерді.
Әткеншектер тебеміз,
Наурыз көже ішеміз.
Жасымыз бен кәріміз,
Мәз-мейрамбыз бәріміз.
Аспанымыз ашылсын,
Нұрлы шашу шашылсын.
Көктем келді жарқырап,
Барлық қайғы басылсын!
Наурыз тойы салтанат,
Наурыз тойы мархабат.
Әрбір үйге қонсыншы,
Бақ-береке, махаббат.
Балабақшаға арналған Наурыз тақпақтары
Балабақшадағы ертеңгіліктер — әр баланың өміріндегі жарқын сәттер. Сондықтан балабақшаға арналған тақпақ таңдағанда оның ырғақты әрі мағыналы болуына мән беріңіз. Сонымен қатар, бұл тақпақтарды жаңа жыл тақпақтары сияқты қуанышпен, әсерлі интонациямен айту өте маңызды.
Ортаңғы және ересек топтарға арналған:
Наурыз тойы – береке,
Тіршілік жаңа оянды.
Жыл басы – Наурыз мереке,
Ақ нұрға әлем боянды.
Төлдер өсіп далада,
Көктем келді ауылға.
Құтты болсын Ұлы күн,
Ағайынға, бауырға!
Ақ көрпесін сыпырып,
Қыс та кетті ысырылып.
Көктем жетті жайнаған,
Құстар келді сайраған.
Наурыз көже пісіріп,
Дастарқанды жаямыз.
Қонақтарды күтіп ап,
Құрметпенен қараймыз.
2 шумақтан тұратын Наурыз тақпақтары
Көбінесе 4-6 жастағы балаларға 22 наурыз тақпақтары ретінде 2 шумақты өлеңдер беріледі. Бұл ұзындық баланың ойын толық жеткізуіне және жалығып кетпеуіне тамаша мүмкіндік.
1-нұсқа:
Наурыз тойда шаттана,
Ән саламыз, би билеп.
Наурыз көже ішеміз,
Тағы да бір құй-құй деп.
Наурыз ашты есігін,
Жаңа жылды бейнелеп.
Наурыз көже іштік біз,
Әжемізге еркелеп.
2-нұсқа:
Наурыз көктем, Наурыз жыр,
Ана мейірімі, шуақ нұр.
Жан иесін жаңартқан,
Аққан бұлақ, нәзік сыр.
Наурыз әлем, Наурыз құс,
Сұлу дала, сағым түз.
Самғай ұшқан қарлығаш,
Аққу, қаздар – мамық төс.
3-нұсқа:
Қыдыр ата келсінші,
Жақсы тілек әкелсін.
Даламызға нұр төгіп,
Молшылықты берсінші.
Ұлттық ойын ойнатып,
Орын алар жарыстар.
Жарқырайды жұлдыздай,
Намысқой жас барыстар!
3–4 шумақтан тұратын Наурыз тақпақтары
Егер балаңыздың жады өте жақсы болса немесе мектеп жасына таяп қалса, оған 3 немесе 4 шумақтан тұратын наурыз туралы өлең жаттатсаңыз болады. Бұл өлеңдердің мазмұны тереңірек, табиғат көріністері мен салт-дәстүрді кеңінен сипаттайды.
Наурыз келді қуантып,
Жанды баурап гүл көктем.
Жылдың басы қазақтың,
Айналаны гүлді еткен.
Бар жылулық, күннен шуақ таралып,
Табиғатым Жер-анадан нәр алып.
Наурыз келді төрімізге, ағайын,
Гүл көктемде бар айнала жаңарып.
Сылқылдайды бал бұлақтар,
Мерекемсің мәңгі мақтар.
Жарқыраттың шығыс күнін,
Бар адамдар туыс бүгін.
Қауымға қалың дүр болған,
Шаттыққа бөлер жыр болған.
Шапағат төккен мейірлі,
Наурызым менің – нұрланған!
Бастауыш сынып оқушыларына арналған Наурыз тақпақтары
Мектеп оқушыларына арналған наурыз тақпақтары ана тілінің байлығын, көркемдігін көрсететін әдеби өлеңдерден таңдалады. Бұл жастағы балалар көктем туралы тақпақтар мен патриоттық жырларды да жақсы түсініп, мәнерлеп оқи алады.
Ұлыстың ұлы күнінде,
Бай шығады балбырап.
Қасында жас жеткіншек,
Тұлымшағы салбырап.
Келіншек шығар керіліп,
Сәукелесі саудырап.
Қыз шығады қылмиып,
Екі көзі жаудырап.
Жайлауын жарастырдың елдігімнің,
Наурыз түріп тастап жер түндігін.
Айығып ақ күмістей серпілді күн,
Сұлудай сылаңдаған мөлдір сулар,
Жылғамен ағып жатыр еркін бүгін.
Кел, Наурызым, бұла күшім, балғыным,
Сен келгенде қашар менен қайғы-мұң.
Құдіретің бар жаңғыратын ғаламда,
Сондықтан да асқақ сенің айбының.
Наурыз мерекесіне арналған ең әдемі тақпақтар
Наурыз мейрамын тек мектепте не балабақшада ғана емес, үйде отбасымен, туысқандармен жиналғанда да тойлаймыз. Осындай сәттерде дастарқан басында немесе қонақтардың алдында оқуға тұрарлық, жүрекке жылы тиетін, ең әдемі өлең жолдарын назарларыңызға ұсынамыз.
Жақсылықтың жаршысы – әз-Наурызым,
Құтты болсын қадамың, нұрлы жүзің!
Әр шаңырақ қуаныш, баққа кенеліп,
Үзілмесін ешқашан үміт-үзік.
Самалы есіп көктемнің,
Жылылық келіп жетті енді.
Наурыз тойы құт болып,
Жайнатсын байтақ жерімді.
(Сондай-ақ, аналарға құрмет көрсету үшін ана туралы тақпақтар топтамасын да қарап көруге кеңес береміз).
Балалар Наурыз тақпағын қалай тез жаттай алады?
Балаға тақпақ жаттату — кішігірім педагогикалық процесс. Кейбір балалар өлеңді бір оқығаннан қағып алса, енді біреулеріне көбірек уақыт керек. Төмендегі практикалық кеңестер балаларға өлеңді тез әрі жеңіл жаттауға көмектеседі:
- Қайталау әдісі: Өлеңді бірден толық жаттауға мәжбүрлемеңіз. Алдымен бірінші қатарды, сосын екінші қатарды жаттап, екеуін қосып айтқызыңыз.
- Мағынасын түсіндіру: Бала «саудырап», «сары уыз», «ұлыс» сияқты көне немесе сирек кездесетін сөздердің мағынасын түсінбеуі мүмкін. Әр сөздің мағынасын суреттеп түсіндіріп беріңіз.
- Ырғақпен оқу: Өлеңді шапалақ ұру немесе аяқпен тарсылдату арқылы ырғаққа салып оқыңыз. Балалар әуен мен ырғақты тез қабылдайды.
- Қимылмен айту: Сөзге сәйкес қимылдар ойлап табыңыз. Мысалы, «Күн шықты» дегенде қолды жоғары көтеру, «Наурыз көже ішеміз» дегенде қасық ұстағандай қимыл жасау жаттау процесін ойынға айналдырады.
Наурыз мерекесі туралы қызықты деректер
Балалар өлең жаттап қана қоймай, мерекенің шығу тарихы мен ерекшеліктерін де білуі тиіс. Бұл олардың дүниетанымын кеңейтеді.
- Ұлыстың ұлы күні: Наурыз мерекесінде күн мен түн теңеледі. Бұл табиғаттың толықтай оянып, жаңару циклінің басталуын білдіреді.
- Наурыз көже: Бұл — тоқшылық пен ырыс-құттың жоралғысы. Дәстүр бойынша оған су, тұз, ет, уыз, құрт, бидай, тары сияқты 7 түрлі дәм қосылуы тиіс.
- Табиғаттың жаңаруы: Ежелгі түркілер бұл күні бұлақтың көзін ашып, ағаш отырғызған. Бұл дәстүр бүгінге дейін жалғасын тауып келеді.
- Ұлттық ойындар: Мереке күні алтыбақан теуіп, көкпар тартып, қазақша күрес ұйымдастыру — ғасырлар бойы келе жатқан ұлттық дәстүр.
Наурыз туралы жиі қойылатын сұрақтар (FAQ)
Наурыз мерекесі қашан тойланады?
Наурыз мерекесі Қазақстанда көктемгі күн мен түн теңелетін уақытта, яғни 21-23 наурыз аралығында ресми түрде тойланады. Дегенмен, қазіргі таңда «Наурызнама» онкүндігі аясында 14 наурыз — Көрісу күнінен бастап мерекеленеді.
Балаларға қандай тақпақтар оңай?
Балаларға 4 қатардан (1 шумақтан) тұратын, «а-а-б-а» немесе «а-б-а-б» ұйқасымен жазылған, құрамында күрделі сөздері жоқ қысқа өлеңдер өте оңай жатталады. Мысалы, табиғат, көктем, әткеншек туралы өлеңдер жеңіл беріледі.
Наурыз тақпағын қалай үйретуге болады?
Ең тиімді әдіс — ойын түрінде үйрету. Өлеңді күнделікті серуен кезінде немесе ұйықтар алдында бірге қайталап айту арқылы балаға байқатпай жаттатуға болады.
Балабақша ертеңгілігіне неше шумақ тақпақ берген дұрыс?
Кіші топтағы (3-4 жас) балаларға 1 шумақ (4 қатар), ортаңғы топқа (4-5 жас) 2 шумақ (8 қатар), ал ересек немесе мектепалды даярлық тобының балаларына 3-4 шумақ өлең беру ұсынылады.
Наурыз көже туралы тақпақ бар ма?
Әрине, бар. Наурыз көже — мерекенің басты тағамы болғандықтан, ол туралы халық арасында «Наурыз-ай, наурыз-ай, Тәтті көже бересің…» немесе «Наурыз көже ішеміз, Тағы да бір құй-құй деп» сияқты көңілді тақпақтар өте көп.