Күз мезгілі келгенде қазақстандық балабақшалар мен мектептерде дәстүрлі «Алтын күз» ертеңгілігі өтеді. Бұл мерекеде балалар табиғаттың өзгеруі, егін жинау, құстардың жылы жаққа ұшуы туралы тақпақтар оқиды. Бұл бетте сіз жасына қарай іріктелген күз туралы тақпақтарды — ең қысқасынан бастап, мектеп жасындағы балаларға арналған көлемдірек нұсқаларға дейін — таба аласыз.
Ең қысқа күз тақпақтары (2 жолды)
2-3 жастағы бүлдіршіндерге арналған, тез жатталатын екі жолды тақпақтар:
Сары жапырақ
Сары жапырақ ұшады,
Күз келгенін көрсетеді.
Алтын күз
Алтын күз, алтын күз,
Дәнге толды кең далам.
Құстар ұшты
Құстар ұшты жылы жаққа,
Қош бол дедік бәрімізге.
Жаңбыр жауды
Тамшы-тамшы жаңбыр жауды,
Жер де күзге сай толды.
Балабақшаға арналған тақпақтар (4 жолды)
Орта топ балаларына арналған, ұйқасы жеңіл төрт жолды тақпақтар:
Күз келді
Күз келді, күз келді,
Жапырақтар түсті енді.
Алтын, сары, қызыл түс,
Бақшамызды әдемі етті күз.
Егін жиналды
Диқан ағай астық жиды,
Қырманға толды алтын дән.
Күз ағама алғыс айтып,
Тойлаймыз бүгін жиналған.
Құстар керуені
Тізіліп ұшты құс керуен,
Жылы жаққа сапар шекті.
Келер жазда қайта оралар,
Сол күнге дейін біз күттік.
Жемісті күз
Алма, алмұрт піскен шақта,
Бау-бақшамыз толды нәрге.
Күз анамыз сый жасады,
Ризамыз біз осы бәріне.
Мектеп жасындағы балаларға арналған тақпақтар
Бастауыш сынып оқушыларына арналған, көлемдірек және мағыналырақ тақпақтар:
Алтын күздің әні
Жапырақтар сарғайып,
Ағаштардан үзіледі.
Жел есіп, олар аспанда
Билеп бір сәт жүзеді.
Диқан жинап егінін,
Қамбаларға толтырды.
Күз – еңбектің межесі,
Береке әкеп болдырды.
Қоштасу әні
Қарлығаштар қоштасып,
Ұшып кетті алыс жаққа.
Біз де оларға қол бұлғап,
Тілек айттық сол сапарға.
Қайта келер олар жазда,
Күн жылынып, көктем келсе.
Ал біз күзді сағынамыз,
Алтын жапырақ көзге көрінсе.
Классикалық қазақ ақындарының күз туралы жырлары
Қазақ әдебиетінде күз мезгілі көптеген ақынды толғандырған. Солардың ішіндегі ең танымалы — Абай Құнанбаевтың «Күз» өлеңі. Бұл шығарма даланың күзгі көрінісін, табиғаттың бірте-бірте сүреңсізденуін терең сезіммен суреттейді:
Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан,
Күз болып, дымқыл тұман жерді басқан.
Білмеймін тойғаны ма, тоңғаны ма,
Жылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.
— Абай Құнанбаев, «Күз»
Мектеп жасындағы балаларға осындай классикалық үзінділерді таныстыру олардың әдеби талғамын қалыптастыруға көмектеседі. Толық мәтінді мектеп оқулықтарынан немесе Абай шығармалар жинағынан таба аласыз.
Тақпақ таңдау бойынша кеңестер
- 2-3 жас: тек 2 жолды, қарапайым ұйқасы бар тақпақтарды таңдаңыз — олар жылдам жатталады.
- 4-5 жас: 4 жолды тақпақтар, суреттермен бірге жаттатыңыз — көрнекілік есте сақтауды жеңілдетеді.
- Мектеп жасы: көлемді тақпақтар мен классика үзінділерін ұсыныңыз, мағынасын түсіндіріп беріңіз.
- Жаттау техникасы: тақпақты бөліктерге бөліп, әр күні бір шумақ жаттатыңыз — бір күнде толық мәтінді жаттауға мәжбүрлемеңіз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Ертеңгілікке қандай тақпақ таңдау керек?
Баланың жасына сәйкес келетін, оқиғасы қарапайым және ырғағы анық тақпақты таңдаңыз. Балабақша ертеңгілігіне 4 жолды нұсқалар ең қолайлы.
Күз туралы ең қысқа тақпақ қандай?
Ең қысқа нұсқалар — 2 жолды тақпақтар, олар 2-3 жастағы бүлдіршіндерге арналған және бірнеше минутта жатталады.
Тақпақты тез жаттаудың жолы бар ма?
Иә — тақпақты дауыстап бірнеше рет қайталау, ырғаққа сай қол қимылын қосу және суретпен көрнекілендіру жаттауды жылдамдатады.
Осы жинақ балабақша тәрбиешілеріне, мектеп мұғалімдеріне және ата-аналарға «Алтын күз» мерекесіне дайындалуда уақыт үнемдеуге көмектеседі. Тақпақтарды жас ерекшелігіне қарай таңдап, балаңызбен бірге жаттаңыз.