Қысқа жауап: бойдың шамамен 80%-ын тұқым қуалаушылық анықтайды. Бой өсу аймақтары (сүйектердің ұшындағы шеміршек) жабылғанша өседі: қыздарда әдетте 14–16 жаста, ұлдарда 16–18 жаста (кейде сәл кешірек). Осы кезеңге дейін ұйқы, тамақтану және қозғалыс мүмкіндігіңізді толық жүзеге асыруға көмектеседі. Өсу аймақтары жабылғаннан кейін жаттығу, турник не дәрі бойды ұзартпайды — бірақ тік жүру бойды 1–3 см-ге ұзын көрсетеді.
Қатысты: Балаларға қандай витамин керек
Маңызды: Бұл мақала жалпы танысу үшін жазылған, дәрігер кеңесін алмастырмайды және диагноз қоймайды. Өз бетіңізше ем таңдамаңыз; ешбір әдіс кепілдік бермейді. Қызу, қатты ауырсыну, тез үлкейіп жатқан қызару болса — дереу дәрігерге не 103-ке хабарласыңыз.
Бой қашанға дейін өседі
Нәресте бірінші жылы шамамен 25 см өседі, кейін жылдамдық баяулап, мектеп жасында жылына 5–6 см-ге жуық болады. Жыныстық жетілу кезінде соңғы «секіріс» болады: қыздарда әдетте етеккір басталардан бұрын, ұлдарда сәл кешірек. Қыздар етеккір басталғаннан кейін әдетте тағы бірнеше сантиметр ғана өседі.
Болжамды бой калькуляторы (ата-ананың бойы бойынша, ±8 см)
| Жасы | Ұл, см | Қыз, см |
|---|---|---|
| Туғанда | 49,9 | 49,1 |
| 1 жас | 75,7 | 74,0 |
| 3 жас | 96,1 | 95,1 |
| 4 жас | 103,3 | 102,7 |
| 5 жас | 110,0 | 109,4 |
| 6 жас | 116,0 | 115,1 |
| 8 жас | 127,3 | 126,6 |
| 10 жас | 137,8 | 138,6 |
| 12 жас | 149,1 | 151,2 |
| 14 жас | 163,2 | 159,8 |
| 16 жас | 172,9 | 162,5 |
| 18 жас | 176,1 | 163,1 |
Бой өсіру үшін не істеу керек (балалар мен жасөспірімдер)
- Ұйқы. Өсу гормоны көбіне терең ұйқыда бөлінеді; жасөспірімге тәулігіне 8–10 сағат ұйқы ұсынылады.
- Ақуыз бен кальций: ет, балық, жұмыртқа, сүт өнімдері, бұршақ. Тұрақты тамақ жетіспеуі өсуді баяулатады.
- D дәрумені — күн сәулесі мен тамақтан; тапшылық болса, дәрігер тағайындайды.
- Қозғалыс: күніне кемінде 60 минут белсенді ойын, жүзу, баскетбол, волейбол, секіру. Спорт өздігінен гендерді өзгертпейді, бірақ сүйек пен бұлшықетті нығайтады.
- Темекі, энергетик, алкогольден аулақ болу.
- Дұрыс отыру және тік жүру — бойды толық көрсетеді.
Бой өсіру жаттығулары: шындығы
Турникке асылу, созылу жаттығулары, йога омыртқа аралығын уақытша босатып, тік тұруды жақсартады — сондықтан өлшегенде 1–2 см айырмашылық көрінуі мүмкін. Бірақ олар сүйекті ұзартпайды. Ересек адамға бойды ұзартатын «таблетка», «БАД» не «биологиялық белсенді өсіргіш» жоқ. Сүйекті хирургиялық ұзарту оталары өте күрделі, ұзақ әрі қауіпті.
Қашан дәрігерге бару керек
- Бала құрдастарынан әлдеқайда аласа болса не жылына 4 см-ден аз өссе.
- Өсу кенет тоқтап қалса.
- Жыныстық жетілу белгілері қыздарда 13, ұлдарда 14 жасқа дейін басталмаса.
- Бой өте ерте (8–9 жасқа дейін) күрт өсіп, жыныстық жетілу ерте басталса.
Педиатр өсу кестесіне қарап, қажет болса эндокринологқа жолдайды. Өсу гормонын тек дәрігер, анализ бойынша тапшылық анықталғанда ғана тағайындайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
Бой қай жасқа дейін өседі?
Өсу аймақтары жабылғанша: қыздарда әдетте 14–16 жаста, ұлдарда 16–18 жаста, кейде сәл кешірек.
Бой өсіру үшін не істеу керек?
Жеткілікті ұйқы, ақуыз бен кальцийге бай тамақ, D дәрумені, күнделікті қозғалыс және темекіден аулақ болу.
Турник бойды өсіре ме?
Сүйекті ұзартпайды, бірақ тік тұруды жақсартып, бойды сәл ұзын көрсетуі мүмкін.
20 жастан кейін бой өсе ме?
Өсу аймақтары жабылған болса — жоқ. Тек тік жүру мен дұрыс отыру бойды толық көрсетеді.
Болжамды бойды қалай есептейді?
Ұлдарға: (әке бойы + ана бойы + 13) / 2, қыздарға: (әке бойы + ана бойы − 13) / 2, ±8 см. Бұл тек бағдар.
Ұқсас материалдар
- D3 дәруменінің пайдасы
- Омега-3 пайдасы
- Гемоглобинді қалай көтеруге болады
- 3–4 жастағы бала дамуы
- 4–5 жастағы бала дамуы
- Шашты тез өсіру жолдары
Дереккөздер
- MedlinePlus: Normal growth and development
- MedlinePlus: Delayed growth
- ДДҰ: Physical activity — fact sheet
Сілтемелер 02.11.2026 тексерілді.